آسيب پذيرترين مناطق تهران در زلزله

نازنين بابا

دل نوشته هاي از خودم

نوشته شده در تاريخ ۲۹ تير ۱۳۸۹ توسط محمد فرجي | نظرات (0)

گزارش زير مروري بر نتايج اين تحقيقات است.

احتمال فعال شدن سه گسل تهران

در اين مطالعات بر پايه اسناد و گزارشهايي كه پيشتر توسط محققان ايراني و خارجي تهيه شده بود، ويژگي هاي گسل هاي فعال اصلي در تهران و اطراف آن مورد بررسي قرار گرفت. از ميان بسياري از گسل هاي فعال در منطقه، احتمال فعال شدن سه گسل "مشا"، "شمال تهران" و گسل "جنوب ري" تشخيص داده شد.

گسل "مشا" كه حدود 200 كيلومتر طول دارد از گسل هاي اساسي البرز مركزي است كه در شمال تهران قرار گرفته است. اين گسل از حاشيه رشته كوه در غرب به سوي شرق البرز گسترش مي يابد. گسل شمال تهران در دامنه رشته كوه البرز با طول حدود 90 كيلومتر قرار دارد و از "كن" تا "لشگرك" ادامه دارد. اين گسل در لشگرك به گسل "مشا" فشم مي پيوندد. گسل هاي جنوب و شمال ري نيز از شاخص ترين گسل ها در دشت هاي جنوبي تهران هستند و حدود 20 كيلومتر طول دارند.

مطالعات "جايكا" بر پايه مطالعات و تحقيقات انجام شده بر روي گسل هاي عمده تهران و اسناد تاريخي زلزله هايي كه از سال ??? ميلادي در تهران واقع شده بود، انجام شد. اين گروه سه سناريو در زمينه فعال شدن سه گسل اصلي شهر تهران و يك سناريو براي فعال شدن گسل هاي پنهان در زير لايه هاي رسوبي شهر تهران ارائه مي دهد. به اين ترتيب، چهار مدلي كه براي سناريو زلزله ها در نظر گرفته شد شامل مدل گسل "ري"، مدل گسل "شمال تهران"، مدل گسل "مشا" و مدل شناور است.

نقشه گسلهاي تهران

شدت زلزله احتمالي تهران در سه گسل آن

بر اين اساس، در سناريوي زلزله مدل گسل ري، منطقه جنوبي شهر شدت زلزله 9 و منطقه شمالي آن شدت زلزله بين 7 تا 8 را احساس خواهند كرد. در مدل گسل شمال تهران شدت زلزله در بخش شمالي شهر به 9 و در بخش جنوبي آن به 7 مي رسد و بخش بزرگي از شهر شدت زلزله 8 را تجربه خواهند كرد. در مدل گسل مشا در قسمت بزرگي از شهر، زلزله اي با شدت 7 احساس خواهد شد. در مدل شناور نيز بخش اعظم شهر شدت زلزله 8 و چندين قسمت نيز شدت زلزله 9 را تجربه خواهند كرد.

تلفات تهران در صورت بروز زلزله

در اين گزارش به خسارت ساختمانها اشاره شد. طبق مطالعات جايكا ساختمان هاي مسكوني از ساختمان هاي تجاري و كارخانه ها و بناهاي عمومي مهم از قبيل مدارس، بيمارستان ها و ايستگاه هاي آتش نشاني تفكيك شده اند و خسارات ناشي از چهار سناريوي زلزله براي اين ساختمان ها به طور جداگانه محاسبه شده است. گروه مطالعاتي براي برآورد خسارات ساختمان هاي مسكوني يك بانك اطلاعاتي براساس نتايج آمارگيري سال 1375 تهيه كردند و اطلاعات آن را با آمار تعداد طبقات ساختمان ها كه توسط اداره پست ارائه شده بود، مطابقت دادند. تعداد ساختمان هاي مسكوني تهران 900 هزار واحد برآورد شد كه از اين ميزان 45 درصد ساختمان ها سازه آجري و فلزي دارند، 40 درصد داراي سازه فلزي هستند، 10 درصد از بتن مسلح و درصد اندكي نيز از ساختار خشتي برخوردارند. 6 درصد ساختمان هاي مسكوني كه داراي سازه فلزي هستند در 10 سال گذشته ساخته شده اند. (آمار مربوط به سال 1378 است).

در سازه هاي فلزي پايه ها و تيرها با استفاده از جوشكاري كارگاهي به يكديگر اتصال داده شده اند كه اين منجر به كم شدن اعتبار يا قابليت اعتماد به اين اتصالات مي شود. بنابراين انتظار نمي رود كه سازه هاي فلزي به طور كامل در برابر زلزله مقاومت موثري داشته باشد.

زلزله تهران مربوط به گسل ري باشد 55 درصد ساختمانها فرو مي ريزنداين گروه در مدل گسل ري اعلام مي كنند كه در صورتي كه زلزله تهران به خاطر فعال شدن گسل ري باشد 480 هزار ساختمان در تهران يعني 55 درصد ساختمان ها فرو خواهد ريخت. بيشترين تعداد ساختمان هاي آسيب ديده در منطقه ?? خواهد بود. نسبت ساختمان خسارت ديده به ساختمان هاي سالم در مناطق 11، 12، 16 و 20 مقدار بسيار بالايي در حدود 80 درصد است. دليل اين نسبت بالاي خسارت، وجود ساختمان هاي آسيب پذير فراوان و جنبش لرزه اي نيرومند (با شدت ?) در اين مناطق است.

در صورت فعال شدن گسل شمال تهران 310 هزار ساختمان كه 36 درصد كل ساختمان ها را شامل مي شود، آسيب مي بيند. نسبت ساختمان هاي خسارت ديده به ساختمان هاي سالم در مناطق يك تا 5 كه در بخش شمالي شهر تهران قرار دارند درحدود 50 درصد است. نسبت خسارت در بخش جنوبي شهر كمتر از 30 درصد است. تفاوت خسارت بين قسمت شمالي و جنوبي شهر به اندازه مدل گسل ري نيست.

در اين مطالعات، تلفات انساني براي هر نوع سازه ساختماني در هر حوزه آماري برآورد شد و نتايج به دست آمده با داده هاي هر منطقه شهري تلفيق و تعداد تلفات به تفكيك روز و شب و همچنين به تفكيك ميزان فعاليت هاي اضطراري امداد رساني محاسبه شد. در صورت فعال شدن گسل ري شاهد گسترده ترين تلفات خواهيم بود يعني 380 هزار نفر از ساكنان تهران (حدود 6 درصد كل جمعيت شهر تهران) جان خود را از دست خواهند داد. در منطقه 15 به علت تعداد زياد جمعيت ساكن، تلفات بسيار وسيع خواهد بود. نسبت تلفات به كل جمعيت در مناطق 11 و 12 به 15 تا 20 درصد خواهد رسيد. زيرا در اين مناطق شمار ساختمان هاي آسيب پذير بسياري زياد است و شدت زلزله نيز به 9 مي رسد.

در مورد مدل گسل ري، برآورد مي شود كه تعداد تلفات انساني در جنوب شهر به حداكثر برسد. در برخي حوزه هاي آماري تعداد كشته شدگان از هزار تن تجاوز خواهد كرد. در مدل گسل شمال تهران، هر چند تلفات انساني در بخش شمالي بيشتر از ديگر نقاط است اما در برخي حوزه هاي آماري، تعداد كشته شدگان به 100 نفر يا بيشتر مي رسد.

در مورد گسل ري، نسبت تلفات در چندين حوزه آماري در مناطق 11 و 12 فوق العاده بالا (40 درصد يا بيشتر) خواهد بود. فعاليتهاي اضطراري امدادرساني در اين مناطق موثر نيستند. در مدل گسل شمال تهران، اگر فعاليت هاي امداد رساني به مقدار كافي انجام شود، نسبت تلفات در تمامي حوزه هاي آماري به سطح 20 درصد يا كمتر كاهش خواهد يافت.

در سناريوي زلزله ناشي از فعال شدن گسل شمال تهران در بدترين حالت حدود 130 هزار نفر يعني دو درصد جمعيت تهران از بين مي روند. البته نسبت تلفات در بخش شمالي شهر در مناطق يك تا 5، زيادتر از همه (حدود 3 درصد) و در جنوب شهر كمتر از همه (حدود يك درصد) خواهد بود.

سقف عامل ويراني در زلزله

دكتر بهرام عكاشه رئيس دانشكده علوم پايه دانشگاه آزاد در گفتگو با خبرنگار مهر به تفسير نتايج تحقيقات مطالعات "جايكا" پرداخت و گفت: اين پروژه مطالعاتي طي قراردادي ميان شهرداري تهران و سازمان تحقيقات حوادث غير مترقبه ژاپن يا به اختصار GICAكه يك سازمان دولتي است اجرايي شد.

وي با اشاره به سه سناريوي ذكر شده در اين گزارش خاطرنشان كرد: نتايج به دست آمده از اين تحقيقات نشان مي دهد كه انرژي تخليه شده از گسل مشا فشم به ميزان 8 ريشتر، گسل شمال تهران 2/7 ريشتر و گسل ري نزديك به 7 ريشتر است.

عكاشه به واحدهاي اندازه گيري زلزله اشاره كرد و در اين باره توضيح داد: براي سنجش اندازه يك زلزله از درجه ريشتر براي بيان ميزان انرژي تخليه شده از كانون زمين و از درجه "مركالي" براي بيان ميزان تخريب سازه ها روي زمين و برداشت انسانها از زلزله استفاده مي شود. درجه مركالي تا 12 درجه است كه درجه 5 مركالي به حدي است كه انسان را از خواب بيدار مي كند، در 6 درها به هم خورد مي شود و از درجه 7 به بعد در حدي است كه باعث تخريب بنا مي شود.

رئيس دانشكده علوم پايه دانشگاه آزاد با اشاره به اعداد و ارقام اشاره شده در گزارش تحقيقات ژاپن ادامه داد: درجه 9 مركالي در صورتي كه سازه بتن آرمه با كلاس افقي و قائم باشد به شرط آنكه در بتن ميلگرد آجدار به كار برده شود صدمه جزئي مي بيند. در غير اين صورت به دليل عدم اتصال صحيح "شناژ" افقي كه سقف را درست مي كند، سازه فرو مي ريزد و باعث كشته شدن ساكنان مي شود چرا كه در زلزله سقف است كه انسان را مي كشد.

اين مناطق تهران آسيب پذيرتر هستند

عكاشه ميزان شدت مركالي زلزله را ناشي بسته به جنس خاك، تراكم جمعيت و نوع سازه ها دانست و افزود: گزارش جايكا حكايت از آسيب پذير بودن مناطق 11، 12، 16 و 20 دارد كه اين به دليل جنس خاك اين مناطق است. در اين مناطق علاوه بر اينكه جنس زمين نرم است داراي سفره هاي زير زميني زيادي است كه گاهي مشاهده مي شود كه بدون وقوع زلزله سازه اي در زمين فرو مي رود.

اين محقق با تاكيد بر اينكه تهران زلزله خيز است و زلزله خيز باقي مي ماند خاطر نشان كرد: اين مسئله نبايد باعث وحشت شود بلكه با اتخاذ تدابير مي شود ميزان آسيب پذيري را كاهش داد.

نكته :

آماري كه در اين گزارش ارائه شده است بر اساس نتايج تحقيقي است كه در سال 1378 انجام شده و به طور حتم با افزايش ساخت و ساز و جمعيت تهران آمار جمعيت و ساختمانهاي تهران در حال حاضر افزايش يافته است.